على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
3760
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
نكز ( nokoz ) ع . ج . نكوز . نكژده ( nakajde ) ا . پ . كوزه و مشربهء سفالين . نكس ( naks ) م . ع . نكسه نكسا ( از باب نصر ) : نگونسار كرد آن را . و نكس الطعام و غيره داء المريض : بازگردانيد طعام و جز آن درد آن بيمار را . و نكس الرجل : باز گردانيده شد آن مرد . نكس ( neks ) ا . ع . تير سوفار شكسته كه پايين آن را بالا سازند . و كمانى كه سرشاخ را پايين آن سازند و بن آن را سر وى و اين عيب است . و مرد سست و ضعيف . و پيكانى كه بيخش شكسته و سر آن را بن وى كرده باشند . و بچهاى كه نخست پاهاى وى برآيد . و مقصر از غايت كرم و جوانمردى . ج : انكاس . نكس ( noks ) ا . ع . بازگرديدگى مرض و بيمارى . نكس ( noks ) م . ع . نكس المرض ( مجهولا ) نكسا و نكاسا : برگردان شد بيمارى . نكس ( noks ) ا . پ . مأخوذ از تازى - بازگردان شدگى بيمارى . نكس ( nokos ) ا . ع . برجاى ماندگان از پيرى . نكس ( nakas ) ص . پ . ناكس و فرومايه . نكسا ( noksan ) و ( naksan ) ا . ع . تعسا له و نكسا : يعنى هلاكت و به روى افتادگى باد مر او را و جهة مناسبت با تعسر نكسا ( naksan ) نيز گويند . نكش ( nakc ) م . ع . نكشت البئر نكشا ( از باب نصر و ضرب ) : بقعر رسانيدم چاه را و برآوردم گل و لاى آن را . و منه : فلان بحر لا ينكش : فلان دريايى است كه خشك نمىگردد . و لمعة لا تنكش : سبزهزارى است كه از بيخ بركنده نشود . و نكش الشئ : سپرى كرد آن چيز را . يق : اتوا على عشب فنكشوه : رسيدند به آن گياهتر پس سپرى كردند آن را . و نكش منه : فارغ گرديد از آن . نكص ( naks ) م . ع . نكص عن الامر نكصا و نكوصا و منكصا ( از باب نصر و ضرب ) : سپسايكى رفت و بددل شد و باز ايستاد از آن . و نكص على عقبيه : برگشت از كارى كه در پى آن بود خاص بالرجوع عن الخير و فى الشر نادر . نكظ ( nakz ) م . ع . نكظه نكظا : شتابانيد و دشوار گردانيد وى را از حاجتى كه داشت . نكظ ( nakz ) و ( nakaz ) و نكظة ( nakazat ) م . ع . نكظ نكظا و نكظا و نكظة و منكظة ( از باب سمع ) : كوشيد و رنج ديد و شتافت . و سخت گرسنه گرديد . نكظ ( nakaz ) ا . ع . سخت گرسنگى . و سبب شتاب و تعجيل . نكع ( nak ' ) م . ع . نكعه عن الامر نكعا ( از باب فتح ) : شتابانيد وى را از آن كار . و رد نمود و دور ساخت وى را از آن كار . و نكع فلانا : تيره گردانيد عيش فلان را بشتابانيدن . و نكع زيدا : پشت پا زد بر دبر زيد . و نكع فلانا حقه : بند كرد از فلان حقش را . و داد حق فلان را . و نكع عن الماشية نكعا و تنكاعا : در دوشيدن سختى كرد بر آن ستور . و نكع عن الحاجة : نكول كرد و سستى نمود در حاجت آن . و ما نكع اى ما زال : هميشگى نمود . نكع ( nak ' ) و ( nake ' ) و ( noka ' ) ص . ع . مرد سياه بسرخى مايل . نكع ( naka ' ) م . ع . نكع انفه نكعا ( از باب سمع ) : رفت پوست بينى او . نكع ( noka ' ) ا . ع . رنك سرخ . نكع ( noko ' ) ع . ج . نكوع . نكعة ( nak'at ) ا . ع . گياهى شبيه بطرثوث . نكعة ( naka'at ) ا . ع . بار درخت نقاوى و يا بار درخت ديگرى كه سرخ است و شلم قتاد . و سر بينى . و مرد سياه مايل بسرخى . نكعة ( naka'at ) و ( noka'at ) ا . ع . شكوفهء طرثوث كه بدان رنك سرخ كنند . نكعة ( nake'at ) ا . ع . زن سرخ . و لبى كه نيك سرخ باشد . نكعة ( noka'at ) ص . ع . رجل نكعة : مرد سرخى كه پوست بينى وى رفته باشد . و رجل هكعة نكعة : مرد گول و احمق . و مردى كه از جاى نجنبد . نكف ( nakf ) م . ع . نكف الدمع نكفا ( از باب نصر ) : بانگشت پاك كرد اشك از رخسار . و نكف عنه : برگرديد از آن و عدول كرد . و نيز نكف : پى گم كردن . يق : نكفت اثره نكفا ، و اين را در صورتى گويند كه شتر را در زمين سهل بچرانند زيرا در زمين درشت اثر نمىگذارد . و نيز نكف : سپرى كردن . يق : نكفت الغيث : سپرى كردم باران را يعنى قطع شد باران از من . و هذا غيث لا ينكف ( مجهولا ) اى لا ينقطع . و جيش لا ينكف ( ايضا مجهولا ) : سپاهى كه قطع نمىشود ، احصا نمىگردد . و بحر لا ينكف ( ايضا مجهولا ) : دريايى كه آب آن كشيده نمىشود و سپرى نمىگردد . و يق : فلان بحر